Ανεμώνες: Ανεμώνη η ταόμορφη - Anenome pavonina LAM.

Ανεμώνες

Οι ανεμώνες γνωστές και ως αγριοπαπαρούνες, είναι φυτά πολυετή της μεγάλης οικογένειας των Ρανουνγκουλίδων (Ranunculaceae) και απαντώνται σε όλη την Μεσόγειο.  Ξεχωρίζουν από τα άλλα φυτά της ίδιας οικογένειας με τα οποία θα μπορούσαν να μπερδευτούν (παπαρούνες και νεραγκούλες) από τα άνθη τους, τα οποία  δεν έχουν πέταλα και τη θέση των πετάλων τους έχουν πάρει τα σέπαλα, που είναι μεγάλα και έγχρωμα. Έχουν πολυάριθμους στήμονες και καρπούς με πολλά, μικρά αχαίνια, που βγαίνουν πάνω σε κοινό καρποφόριο, στη μέση του άνθους. Ένα ακόμη απαραγνώριστο χαρακτηριστικό είναι ο υπάνθιος σπόνδυλος, ο οποίος αποτελείται από τρία φύλλα και ανάμεσά τους βγαίνει ο ανθικός ποδίσκος, που είναι σχετικά μακρύς και στην κορυφή του βρίσκεται το άνθος.
Τα υπόλοιπα φύλλα τα οποία είναι παλαμόλοβα ή παλαμοσχιδή εμφανίζονται πριν την άνθιση και βγαίνουν όλα στη βάση του φυτού έχοντας μακρείς μίσχους.Το υπόγειο μέρος του φυτού είναι ένα μικρό ρίζωμα ή κόνδυλος που παραμένει ζωντανός κατά την ξερή περίοδο. 

Ανεμώνη η ταόμορφη - Anenome pavonina LΑΜ. 
Συν.: Anemone hortensis L.
  Κοινή ονομασία: Άγρια παπαρούνα, αγριολαλές 

English name: Peacock anemone

Πρόκειται για πολυετές ριζωματώδες τοξικό γεώφυτο, με σκούρα πράσινα παλαμόλοβα φύλλα. Τα φύλλα του υπάνθιου σπονδύλου είναι ακέραια, λογχοειδή ή με τρεις οδόντες στο άκρο τους και τα κατώτερα έντονα παλαμόλοβα, με οδοντωτούς λοβούς. Τα άνθη είναι ρόδινα, ροζ, ιώδη, ή λευκά και φέρουν πολλά σέπαλα από 7 έως 13. Εχει υπόγειο κόνδυλο, οποίος παράγει μακρόμισχα, παλαμόλοβα φύλλα και ανθοφόρα στελέχη ύψους 15-30 εκ.  Φύεται σε φρύγανα και αγρούς στην Ελλάδα,  καθώς και σε χώρες της Νότιας Ευρώπης και Τουρκίας. Στον Όλυμπο είναι διάσπαρτο από τα 100 έως τα 1100 μέτρα.
Μπορεί να μπερδευτεί με την Ανεμώνη τη στεφανωματική (Anemone coronaria) από την οποία όμως διακρίνεται λόγω των φύλλων της, που είναι λιγότερο εμφανώς χωρισμένα και απλά λοβωτά, με φαρδύτερους λοβούς ή φυλλάρια.

Ετυμολογία και Μυθολογία 

Το όνομα του γένους του φυτού ίσως να προέρχεται απο την ελληνική λέξη άνεμος και να οφείλεται στην όμορφη νύμφη Ανεμώνη, η οποία ήταν ακόλουθος της θεάς Χλωρίδας (θεάς της βλάστησης). Η Ανεμώνη είχε ερωτευτεί τον άνεμο Ζέφυρο, σύζυγο της θεάς. Όταν το έμαθε η θεά Χλωρίδα αποφασίζει να διώξει την Ανεμώνη από την ακολουθία της, και η Ανεμώνη μόνη πια, πεθαίνει από θλίψη. Η θεά του Έρωτα όμως, Αφροδίτη, την μεταμόρφωσε σε λουλούδι, ώστε να επιστρέφει στη ζωή κάθε άνοιξη.

Υπάρχει και μία ακόμη εκδοχή, για το όνομα του γένους. Ίσως να προέρχεται από τον ερωτικό μύθο του Άδωνι και της Αφροδίτης, σύμφωνα με τον οποίο σκοτώνεται ο Άδωνις όταν πηγαίνει για κυνήγι στο δάσος από έναν άγριο κάπρο. Ο άγριος κάπρος ήταν ο μεταμορφωμένος θεός Άρης που ζήλευε τον Άδωνι και ήθελε να εκδικηθεί την Αφροδίτη, καθώς τον είχε παρατήσει για τον όμορφο Άδωνι. Ως κάπρος, επιτίθεται στον Άδωνι και τον πληγώνει θανάσιμα. Η Αφροδίτη ακούει τα βογκητά του Άδωνι σπεύδει να τον βρει, αλλά είναι πολύ αργά. Από τα δάκρυα της που ήταν όσες και οι σταγόνες του αίματος του Άδωνι, φύτρωσαν τριαντάφυλλα και από τις σταγόνες του αίματος του Άδωνι, φύτρωσε ένα φυτό που πήρε το όνομα του Άδωνι (Adonis annua). Ίσως όμως από τις σταγόνες του αίματος να φύτρωσαν και οι ανεμώνες που είναι πολύ πιο διαδεδομένες και κοινές στην Ελλάδα.

Όσον αφορά το όνομα του είδους, προέρχεται από τις λατινικές λέξεις pavo - pavonis που σημαίνει παγώνι (αρχαία ελληνική = ταώς) εξ ού και ταόμορφη. Ίσως αυτός ο επιθετικός προσδιορισμός να ήταν μία μεταφορική ονομασία, λόγω της κομψότητας του λουλουδιού που παρομοιάζονταν με τη κομψότητα του παγωνιού. Ίσως πάλι να αναφέρεται στο βαθύ μπλε "μάτι" του λουλουδιού από τους πολυάριθμους  μπλε στήμονες, στη μέση του άνθους, που θυμίζουν το χαρακτηριστικό μπλε μάτι που φέρει το παγώνι στην ουρά του.

Ανεμώνη η ταόμορφη - Anenome pavonina LΑΜ. Πλάκα Λιτοχώρου, 31-3-2010

Ανεμώνη η ταόμορφη - Anenome pavonina LΑΜ., Όλυμπος, 10-4-2010.

Ανεμώνη η ταόμορφη - Anenome pavonina LΑΜ., Πλάκα Λιτοχώρου 10-3-2013

       

Ανεμώνη η ταόμορφη - Anenome pavonina LΑΜ., Όλυμπος, 6-4-2012

Ανεμώνη η ταόμορφη - Anenome pavonina LΑΜ., Όλυμπος, 6-4-2012

Ανεμώνη η ταόμορφη - Anenome pavonina LΑΜ., Όλυμπος, 10-4-2010

Ανεμώνη η ταόμορφη - Anenome pavonina LΑΜ., Όλυμπος, 17-3-2013

Σκίλλα η δίφυλλη-Scilla bifolia L.

Σκίλλα η δίφυλλη-Scilla bifolia L.
 Συν: Scilla nivalis Boiss.
English name: Alpine Squill
 Η Σκίλλα είναι ένα πολυετές φυτό με βλαστό λεπτό, όρθιο, λείο και ύψος 10-25 εκ.Το ειδικό επίθετο όνομα bifolia αναφέρεται στα δύο φύλλα του φυτού(σπανίως φέρει τρία φύλλα). Άνθη κυανά( μερικές φορές είναι ρόδινα ή λευκά σπανίως) σε κόρυμβο 6-10. Οι ανθήρες είναι σκούροι κυανωποί. Είναι είδος που ανθοφορεί από το Μάρτιο-Ιούλιο ανάλογα με το υψόμετρο( 500-1700 μ.). Πιθανώς η Υάκινθος η αγρία του Θεόφραστου

Σκίλλα η δίφυλλη-Scilla bifolia L., Όλυμπος Π. Παντελεήμονας 10-3-13

Σκίλλα η δίφυλλη-Scilla bifolia L., Όλυμπος Π. Παντελεήμονας 10-3-13

Σκίλλα η δίφυλλη-Scilla bifolia L., Όλυμπος Ι.Μ. Αγ. Διονυσίου 12-3-13

Σκίλλα η δίφυλλη-Scilla bifolia L., Όλυμπος Π. Παντελεήμονας 10-3-13

Σκίλλα η δίφυλλη-Scilla bifolia L., Όλυμπος Ι.Μ. Αγ. Διονυσίου 12-3-13

Ρωμουλέα η λιναρέσειος & Ρωμουλέα βολβοκώδιος

 Το γένος Romulea ανήκει στην οικογένεια Iridaceae με 90 είδη  και εξάπλωση σε χώρες της Μεσογείου, Δ. & N. Αφρική και Αυστραλία. Τα άνθη τους μας θυμίζουν τους κρόκους. Στην Ελλάδα απαντούν ως αυτοφυή πέντε είδη(Βοτανικό-Φυτολογικό λεξικό Δ.Καββάδα). Στο Ν. Πιερίας έχουμε καταγράψει δύο είδη: Romulea bulbocodium (L.) Sebast. & Mauri και R. lianaresii Parl.

1. Ρωμουλέα η λιναρέσειος-  Romulea linaresii Parl.

Η Ρωμουλέα η λιναρέσειος είναι μια πολυετής μικροσκοπική πόα  με 3-5 φύλλα. Τα άνθη της (περιγόνιο)είναι έντονα ιώδη. Οι στήμονες είναι μακρύτεροι του ύπερου. Είδος που ανθοφορεί από το Μάρτιο-Απρίλιο από τα παραθαλάσσια ακόμη μέρη. Το είδος είναι εξαπλωμένο σε Ελλάδα, Δυτ. Τουρκία, Μάλτα και Σικελία. Το είδος βρίσκεται από το 1997 στην κόκκινη λίστα απειλούμενων με εξαφάνιση φυτών της IUCN(International Union for Conservation of Nature).

Ρωμουλέα η λιναρέσειος-  Romulea linaresii Parl.,Γρίτσα Λιτοχώρου, 10-3-13

Ρωμουλέα η λιναρέσειος-  Romulea linaresii Parl.,Γρίτσα Λιτοχώρου, 10-3-13

Ρωμουλέα η λιναρέσειος-  Romulea linaresii Parl.,Γρίτσα Λιτοχώρου, 10-3-13

  2. Romulea bulbocodium (L.) Sebast. & Mauri

Άλλα ονόματα: κάτσα

Η Ρωμουλέα η βολβοκώδιος είναι ένα πολύ όμορφο βολβώρριζο φυτό που μοιάζει με τους κρόκους. Τα φύλλα είναι γραμμοειδή, αυλακωτά, κυρτά και μακρύτερα από το ανθισμένο στέλεχος. Τα άνθη από το Φεβρουάριο μέχρι τον Απρίλιο συνήθως είναι λευκοκίτρινα. Είναι μελισσοτροφικό φυτό αφού δίνει καλή γύρη και νέκταρ και γονιμοποιείται με έντομα. Κοινό σε όλη την Πιερία από τις παραθαλάσσιες θέσεις μέχρι τα 600 μ. υψόμετρο. Προτιμά άγονες και χέρσες περιοχές κυρίως στους πρόποδες του Ολύμπου.

Ρωμουλέα η βολβοκώδιος-  Romulea bulbocodium,Γρίτσα Λιτοχώρου, 10-3-13

Ρωμουλέα η βολβοκώδιος-  Romulea bulbocodium,Γρίτσα Λιτοχώρου, 10-3-13

Ρωμουλέα η βολβοκώδιος-  Romulea bulbocodium, Παραλία Κατερίνης, 11-3-13

 

Νάρκισσος ο ταζέττιος - Narcissus tazetta L., 1753

Νάρκισσος ο ταζέττιος - Narcissus tazetta L., 1753

 Κοινή ονομασία:  Mανουσάκι ή ζουμπούλι 

  English name: Bunchflower flowered narcissus,  Chinese Sacred Lily, Joss flower, Cream narcissus

Γνωστό για το μεθυστικό άρωμά του, ο νάρκισος ο ταζέττιος συλλέγεται μανιωδώς και πωλείται συχνά στις λαϊκές αγορές. 

Πρόκειται για ένα βολβώδες φυτό με κρεμαστά άνθη, ισχυρό κυλινδρικό βλαστό, φύλλα γωνιώδη στη ράχη, μήκους περίπου όσο ο βλαστός. Το περιάνθιο είναι λευκό 3-4 εκατοστά και η εσωτερική στεφάνη είναι κίτρινη, ύψους έως 5 χιλιοστά. Ανθίζει τέλη χειμώνα με αρχές άνοιξης, σε υγρές τοποθεσίες, συχνά σε αγρούς αλλά και σε ελαιώνες, σε όλη την Ελλάδα. 
Τα φύλλα αλλά κυρίως ο βολβός του νάρκισσου περιέχουν τα αλκαλοειδή γαλανθαμίνη,  λυκορίνη και ταζετίνη, αλκαλοειδή τα οποία περιέχονται και σε άλλα είδη της οικογένειας amaryllidaceae. Η λυκορίνη, είναι βασικό αλκαλοειδές με φαρμακευτική δράση και δρα στον εγκέφαλο ως  εμετικό. Έχει ακόμη χολινεργικές, αναλγητικές, υποτασικές και κυτταροτοξικές δράσεις.

Χρησιμοποιείται στην αρωματοποία και στη φαρμακευτική.
Όσον αφορά τη βοτανική ονομασία του γένους του φυτού, πιθανόν να οφείλεται όχι στο Νάρκισσο, τον νέο που σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία ήταν ερωτευμένος με τον εαυτό του,  αλλά στο ρήμα ναρκάω-ναρκώ που σημαίνει μουδιάζω, λόγω των ναρκωτικών ιδιοτήτων του φυτού. Χαρακτηριστικά ο Πλίνιος περιγράφει "Narce narcissum dictum, non a fabuloso puero", δηλαδή "Νάρκισσος από το ναρκάω και όχι απο το μυθικό αγόρι".
Το δε όνομα του είδους (tazetta) προέρχεται από το ιταλικό "tazza" που σημαίνει κούπα, λόγω του σχήματος της κίτρινης στεφάνης στο κέντρο του άνθους, που μοιάζει με μπωλ. 
 

Μυθολογία   (από  το Φυτολογικό Λεξικό του Θεόφραστου, Άπαντα 11, Εκδόσεις Κάκτος 1998).

Ο Νάρκισσος ήταν γιος του θεού Κηφισού και της Νύμφης Λειριώπης. Υπάρχουν πολλές εκδοχές του μύθου του, με κοινό στοιχείο τον έρωτα προς τον εαυτό του. Η επικρατέστερη είναι ότι όλες οι νύμφες τον είχαν ερωτευτεί, αλλά εκείνος δεν ανταπέδιδε την αγάπη τους γιατί ήταν ερωτευμένος με τον εαυτό του. Οι θεοί αποφάσισαν να τον τιμωρήσουν και μία μέρα που παρατηρούσε και πάλι το καθρέφτισμα του σε μία από τις πηγές του Ελικώνα, έπεσε στα νερά και πνίγηκε. Στη θέση του φύτρωσε ένα λουλούδι με ένα χρυσό στεφάνι, ο Νάρκισσος, που ακόμα και σήμερα γέρνει το κεφάλι του πάνω από το νερό. 
Άλλοι μύθοι τον συνδέουν με την Ηχώ και άλλοι με τη δίδυμη αδερφή του που πέθανε κι εκείνος αναζητούσε τη μορφή της στο καθρέφτισμά του στο νερό. 
Σύμφωνα με μία άλλη παράδοση, είναι το φυτό που είχε αφήσει η Γη να φυτρώσει για να δελεάσει την Περσεφόνη. Μόλις τον άγγιξε, την άρπαξε ο Πλούτωνας, ναρκωμένη ίσως από το μεθυστικό του άρωμα (όπως υπονοεί και το όνομά του) και τη μετέφερε στον Κάτω κόσμο. 

 Νάρκισσος ταζέττιος - Narcissus tazetta L., Πλάκα Λιτοχώρου, Μάρτιος 2013

 Νάρκισσος ταζέττιος - Narcissus tazetta L., Πλάκα Λιτοχώρου, Μάρτιος 2013

Πρίμουλα- Primula vulgaris subsp.rubra

Πρίμουλα- Primula vulgaris subsp. rubra
  English name: Primrose
Πρίμουλα η κοινή ή Ηρανθές.Το όνομα "ηρανθές" προέρχεται από τις λέξεις έαρ(γενική ήρος) και άνθος.
Οι πρίμουλες είναι πολυετείς πόες με φύλλα που σχηματίζουν ρόδακα στη βάση του φυτού. Οι πρίμουλες ανθίζουν αρχές Μάρτη μέχρι το Μάιο. Γνωρίσαμε την πρίμουλα την κοινή(Primula vulgaris ssp. vulgaris) με τα λευκά άνθη ή κίτρινα άνθη σε παλαιότερη ανάρτηση. Η πρίμουλα η σημερινή (Primula vulgaris "sibthorpii") διακρίνεται από τα ρόδινα άνθη της. Θα τις συναντήσουμε σε δάση φυλλοβόλλων δένδρων και υγρές θέσεις σε υψόμετρο από 600-1500 μ. Οι φωτογραφίες είναι στην περιοχή του Π. Παντελεήμονα αρχές Μαρτίου.

Primula vulgaris "sibthorpii" &P. vulgaris ssp.vulgaris, Όλυμπος 600 μ. 4-3-13

Primula vulgaris "sibthorpii", Όλυμπος 600 μ. 4-3-13

Primula vulgaris "sibthorpii", Όλυμπος 600 μ. 4-3-13

Primula vulgaris "sibthorpii", Όλυμπος 600 μ. 4-3-13

Μπελλεβάλια η υακινθοειδής-Bellevalia hyacinthoides (Bertol.) K. Perss. & Wendelbo

 Μπελλεβάλια η υακινθοειδής - 
 Bellevalia hyacinthoides (Bertol.) K. Perss. & Wendelbo

Μικρό πολυετές βολβώδες φυτό, με γραμμικά φύλλα, τα  οποία εκπτύσονται από τη βάση του φυτού και είναι μακρύτερα από το στέλεχος και την ταξιανθία μαζί. Η ταξιανθία φέρει μικρά λευκωπά - γαλαζωπά άνθη που έχουν διακριτική ευχάριστη μυρωδιά. Απαντάται σε πετρώδεις θέσεις με φρύγανα και μακκία βλάστηση, σε ελαιώνες, ακαλλιέργητους αγρούς από το επίπεδο της θάλασσας έως τα 1000 μ. στη κεντρική και νότια ηπειρωτική Ελλάδα, στα Ιόνια νησιά, στις Κυκλάδες και στα νησιά του Αργοσαρωνικού.

Το είδος θεωρείται ελληνικό ενδημικό αν και υπάρχει μια πρόσφατη αναφορά από Αλβανία. 

Υάκινθος και μυθολογία:

Ο Υάκινθος, ήταν ο μικρότερος γιός του βασιλιά Πίερου της Σπάρτης και της μούσας Κλειούς. Ο νεαρός πρίγκιπας, ήταν όμοιος με τους θεούς του Ολύμπου στην ομορφιά, προκαλώντας τον έρωτα τόσο του θεού Απόλλωνα όσο και του Ζεφύρου, θεότητας του δυτικού ανέμου. Ο Απόλλωνας έγινε εραστής του Υάκινθου και συχνά κατέβαινε στις όχθες του ποταμού Ευρώτα, για να συνοδεύσει τον αγαπημένο του στο κυνήγι άγριων ζώων στα δάση, στην εξάσκηση στη τοξοβολία και τον δίσκο ή στο παίξιμο της λύρας. Μια καλοκαιρινή ημέρα, ο Απόλλωνας με τον Υάκινθο συναντήθηκαν σε μια βουνοκορφή για να αγωνιστούν στο αγαπημένο άθλημα των νέων της Σπάρτης, την δισκοβολία. Καθένας από τους δύο, πετούσε τον βαρύ, μπρούτζινο δίσκο ψηλά και μακριά στον ορίζοντα, ενώ ο άλλος ακολουθούσε την πορεία του μέχρι να πέσει στην γή ή στα χέρια του. Όταν ο Απόλλων πέταξε τον δίσκο ψηλά στον ουρανό, ο Υάκινθος έτρεξε βιαστικά να τον πιάσει, για να εντυπωσιάσει τον δάσκαλό του. Όμως ο Ζέφυρος, ερωτικός αντίπαλος του Απόλλωνα, περίμενε την στιγμή όπου ο Υάκινθος θα εξαφανιζόταν από τα μάτια του Απόλλωνα και, φυσώντας δυνατά έστρεψε τον δίσκο πρός το κεφάλι του νεαρού πρίγκιπα, τραυματίζοντάς τον θανάσιμα. Από το μελαχρινό κεφάλι του Υάκινθου ξεπήδησε το αίμα σαν ποτάμι και πότισε την γή. Όταν ο Απόλλωνας βρήκε επιτέλους τον αγαπημένο του, εκείνος ήταν χλωμός κι ετοιμοθάνατος. Μάταια προσπάθησε να σταματήσει την αιμορραγία του, όμως το μόνο που κατάφερε ήταν να κρατήσει στην αγκαλιά του τον Υάκινθο μέχρι να ξεψυχήσει. Ο Απόλλωνας θύμωσε πολύ με τον Ζέφυρο που του στέρησε τον Υάκινθο. Πληγωμένος από τον χαμό του εραστή του, αποφάσισε να τον κρατήσει για πάντα κοντά του και να μην τον αφήσει να περάσει στο σκοτεινό βασίλειο του Άδη. Για το λόγο αυτό, αφού έσκαψε με τα ίδια του τα χέρια το χώμα για να θάψει τον Υάκινθο, φρόντισε από το αίμα του να φυτρώσει σε εκείνο το σημείο ένα καινούριο είδος λουλουδιού, που το ονόμασε υάκινθο, το οποίο και είναι περισσότερο γνωστό σε εμάς σήμερα, ώς ζουμπούλι.

(Πηγή: http://theoikaiiroes.blogspot.gr/2011/02/guuuuuuuwkjdc.html) 

Μπελλεβάλια η υακινθοειδής - Bellevalia hyacinthoides (Bertol.) K. Perss. & Wendelbo, Γρίτσα, Φεβρουάριος 2013

Μπελλεβάλια η υακινθοειδής - Bellevalia hyacinthoides (Bertol.) K. Perss. & Wendelbo, Πλάκα Λιτοχώρου, Μάρτιος 2012

Γενέθλια του μπλογκ

 Συμπληρώθηκε ένας χρόνος από την ημέρα που ξεκίνησε το floraolympus.blogspot.com με κύριο θέμα "τη χλωρίδα του Ολύμπου" στις 7 Μαρτίου 2012. Είναι γενέθλια μέρα για το μπλογκ. Περισσότερες από 285 επίκαιρες αναρτήσεις σε πραγματικό κυρίως τόπο και χρόνο καταγραφής. Στη συνέχεια συνδέθηκε και η Θέμις Νασοπούλου. Ενώσαμε τις δυνάμεις και με συνεργασία συνεχίζουμε μια πορεία με στόχο την ανάδειξη του βοτανικού πλούτου του Ολύμπου και της Πιερίας γενικότερα.

Λευτέρης Κηπόπουλος

Καθώς το www.floraolympus.blogspot.com  γιορτάζει τα  "γενέθλια" του, έχοντας διανύσει τα  πρώτα του βήματα στη θαυμαστή φύση του Ολύμπου, εύχομαι να συνεχίσει να εμπλουτίζεται με όμορφες εικόνες, χρήσιμες πληροφορίες και να αντανακλά τη λάμψη του στους επισκέπτες - λάτρεις της  βιοποικιλότητας του Ολύμπου.

Μακάρι το blog αυτό, να σταθεί αφορμή για την προστασία κάποιων ειδών, καθώς δεν υπάρχει ουσιαστικότερη προστασία, από έναν ευαισθητοποιημένο και ενημερωμένο επισκέπτη.

Χρόνια πολλά λοιπόν, χαρούμενα, με πολύ αισιοδοξία και απεριόριστη διάθεση για σημαντικές καταγραφές και όμορφες ανακαλύψεις ! 

Θέμιδα Νασοπούλου